I OGÓLNOPOLSKI KONGRES
DLA TERAPEUTÓW ZAJĘCIOWYCH

1. Podejście multimodalne – wykorzystanie wielu kanałów komunikacji.

Współczesne komunikacja alternatywna to znacznie więcej niż proste obrazki PECS. Badania jednoznacznie pokazują, że najlepsze efekty daje łączenie różnych form komunikacji – gestów, symboli graficznych, mowy, urządzeń elektronicznych [1]. Dlaczego to działa? Ponieważ:

• każdy człowiek ma swoje mocne strony – jeden lepiej zapamiętuje obrazy, inny lepiej reaguje na gesty,
• używanie kilku kanałów jednocześnie wzmacnia uczenie się i zapamiętywanie,
• możemy dostosować tempo i sposób wprowadzania nowych symboli do indywidualnych możliwości podopiecznego,
• nowoczesne aplikacje AAC potrafią “podpowiadać” kolejne słowa w zdaniu, co ułatwia budowanie wypowiedzi.

2. Podejście oparte na codziennym życiu (LPAA)

Czym w praktyce jest komunikacja alternatywna? To przede wszystkim narzędzie, które służy w codziennym życiu, a nie tylko w gabinecie terapeutycznym. Podejście LPAA (Life Participation Approach to AAC) zakłada, że system komunikacji musi być użyteczny w naturalnych sytuacjach życia codziennego [2].

W praktyce terapeutycznej oznacza to:

• analizowanie, w jakich sytuacjach dziecko lub dorosły rzeczywiście potrzebuje komunikować się (w domu, w szkole, na placu zabaw, w sklepie),
• dostosowywanie słownictwa w systemie AAC do konkretnych miejsc i sytuacji,
• uczenie komunikacji w naturalnych kontekstach, a nie tylko podczas zajęć terapeutycznych,
• przygotowywanie różnych “stron” lub “folderów” w urządzeniu AAC dla różnych sytuacji życiowych.

3. Dostosowanie do indywidualnych możliwości podopiecznego.

Każdy jest inny – ma swoje mocne strony, trudności, preferencje. Nowoczesne badania pokazują, jak ważne jest dostosowanie systemu AAC do indywidualnego profilu pacjenta [3]. W praktyce oznacza to:

• wybór odpowiedniej metody dostępu do systemu (dotyk, wskazywanie, eye-tracking) w zależności od możliwości motorycznych,
• dostosowanie wielkości i układu symboli do tego, jak pacjent skanuje wzrokiem ekran lub tablicę,
• dopasowanie tempa pracy do możliwości przetwarzania informacji,
• wybór odpowiedniego poziomu skomplikowania systemu – od prostych tablic z kilkoma symbolami po zaawansowane aplikacje z tysiącami słów.

Techniki oparte na partnerskiej kompetencji komunikacyjnej

Skuteczność AAC zależy nie tylko od samego pacjenta, lecz także od tego, jak komunikują się z nim rodzice, nauczyciele i rówieśnicy. Dlatego tak ważna jest praca z otoczeniem:

• Modelowanie komunikacji – pokazujemy, jak używać systemu AAC w naturalnych sytuacjach. Sami używamy tablicy lub aplikacji podczas rozmowy z pacjentem, pokazując mu wzorce komunikacji.
• Technika oczekiwania – dajemy pacjentowi czas na zainicjowanie komunikacji. Zamiast od razu zadawać pytania lub podpowiadać, czekamy, patrząc wyczekująco. Stopniowo wydłużamy czas oczekiwania, dając pacjentowi szansę na samodzielną inicjatywę.
• Responsywność – reagujemy na każdą próbę komunikacji pacjenta, nawet jeśli jest niedoskonała. Rozszerzamy jego wypowiedzi, pokazując bardziej złożone formy komunikacji.

Techniki oparte na zaawansowanych rozwiązaniach technologicznych

Rozwój technologii otworzył przed terapeutami AAC zupełnie nowe możliwości [4]:

1. Eye-tracking (śledzenie wzroku) – dla osób, które nie mogą używać rąk, ale mają sprawne ruchy oczu. Specjalne urządzenia śledzą, gdzie pacjent patrzy i pozwalają mu “klikać” wzrokiem w symbole na ekranie.
2. Aplikacje mobilne na tablety i smartfony – dostępne, łatwe w użyciu i ciągle rozwijane. Można je personalizować, dodając zdjęcia z życia pacjenta, nagrywając głosy bliskich osób.
3. Systemy z syntezą mowy – urządzenia, które “mówią” za pacjenta, odtwarzając nagrane lub syntetyzowane słowa i zdania. Osoba wybiera symbole, a urządzenie wypowiada odpowiednie słowa.
4. Rzeczywistość rozszerzona (AR) – najnowsze rozwiązania, które nakładają symbole AAC na obraz rzeczywistości widziany przez kamerę tabletu, pomagając pacjentowi uczyć się słów w naturalnym kontekście.